Bethan Gwanas :: Blog

Mi gawson ni dipyn o wersi gan y Rhufeiniaid; sut i wneud concrit yn un peth mae'n debyg. Nid ein bod ni'n argymell gerddi concrit wrth gwrs - rhaglen werdd ydan ni!

Ond o ddifri, y Rhufeiniaid oedd rhai o'r bobl cynta i ddefnyddio'u gerddi fel llefydd i ymlacio a mwynhau eu hunain. Mi fydden nhw'n eu haddurno efo pob math o bethau, yn cynnwys planhigion lliwgar, cerrig a photiau - o, a choncrit...wir yr - er mwyn gwneud 'triclinium'.  Sef y gazebo cynta am wn i. Dyma fi yn mwynhau triclinium a thipyn o rawnwin yn y dull Rhufeinig:

Yng Nghaerllion/Caerleon oedden ni,  yn Amgueddfa Lleng Rufeinig Cymru, lle maen nhw wedi agor gardd Rufeinig i ni'r cyhoedd gael gweld sut fyddai Cesar & co yn garddio. Roedd hi'n hanner tymor felly roedd y lle'n llawn o deuluoedd a phlant yn cael modd i fyw yn gwisgo i fyny fel milwyr Rhufeinig - ond dwi'm yn cael rhoi lluniau o blant ar y we. Argol, rydan ni'n byw mewn oes od. Roedden nhw mor blincin ciwt - er eu bod nhw'n waldio'i gilydd yn rhacs. Doedd fiw i ni eu ffilmio chwaith.

Ta waeth, dyma lun o'r ardd yn wag:

Mae'r staff yn gwisgo i fyny fel Rhufeiniaid a dyma Dai Price o'r adran addysg yn dangos sut i drin rhaw Rufeinig.

Roedd eu rhawiau nhw'n wahanol iawn i'n rhawiau ni heddiw. A sôn am rawiau, dwi wedi cael yr anlwc rhyfedda: mi dorrodd fy hen raw ffyddlon llynedd felly mi brynais un newydd yn y Sioe Sir. Ond wrth brynu hufen ia, nes i anghofio'r rhaw wrth y stondin a weles i byth mohoni wedyn. Felly ges i un arall yn bresant Dolig gan fy chwaer. Chwip o raw, ond fues i'n ddigon dwl i'w gadael allan yn yr ardd dros nos - ac mae na ryw grinc wedi ei dwyn hi! Dwi newydd brynu un arall - ac yn ei chloi yn y sied BOB NOS.

Dwi wedi ailddechrau garddio o'r diwedd. Clirio, chwynnu, tocio ac ati. Mae'r lle'n edrych mor foel ar hyn o bryd, ond mae'r lili wen fach i fyny ac mae na ambell fflach o liw yma ac acw (dwi jest ddim yn cofio be oedd eu henwau nhw). Mi fydd y cennin pedr i fyny to, a gweld rheiny sy'n fy ysbrydoli i fwynhau'r ardd eto fel arfer.

Does gen i affliw o ddim yn y patsh llysiau, a dim amser i feddwl am lysiau chwaith. Ond dwi wedi plannu coed ffrwythau... efo help Russell a'i frawd James. Mi fuon nhw acw ddoe yn clirio'r gornel bella i mi, oedd yn ddrain a mieri i gyd. Dyma nhw wedi mynd drwy'r cwbl lot.

Bechod mod i'm wedi meddwl tynnu llunau 'before & after' ond roedden nhw mor sydyn! Ac er fod ganddyn nhw fenyg, mi gawson nhw eu rhwygo'n rhacs. Braich James ydi hon:

Perllan sydd yno bellach: coeden geirios, coeden apricots (bricyll) ac eirin Fictoria. Dim ond gweddio y byddan nhw'n hapus yno ac yn ffynnu. Pan rois i nhw mewn bwced o ddwr wedi iddyn nhw gyrraedd yn y post - mi rewodd y bali peth yndo. Ond mae Russell yn deud na ddylai hynny eu ladd nhw gan eu bod nhw'n dormant beth bynnag. Dwi'n croesi mysedd run fath...

Maen nhw'n addo y bydd gen i ffrwythau o fewn y flwyddyn... hm. Os gai, mi fyddai wedi gwirioni.

Dros fis ers y blog dwytha, a dwi byth wedi gneud llawer yn yr ardd! Gwaith sgwennu sydd wedi bod yn mynd a fy amser i i gyd - roedd hwnnw wedi hel yn arw tra ro'n i'n gyrru rownd y wlad yn ffilmio llynedd.

Ond mi fues i'n gneud chydig efo'r gribin wythnos dwytha - hel y mwsog sydd wedi hel dros bob man, a'r deiliach ac ati. Ond es i ddim yn bell iawn. Mae gen i glamp o ardd wedi'r cwbl - wel, mae'n teimlo felly pan yn trio hel mwsog efo cribin...

Dwi'n dal i roi sbarion bwyd yn fy min compost ond mae na rywbeth yn ei fwyta bron i gyd, ac mae'r baw mae'n ei adael ar ôl braidd yn fawr. A phan rois i fwyd adar allan dros y penwythnos, be weles i yn hel yr hadau oedd wedi disgyn ar lawr, ond llygoden - fawr. Dwi'm yn siwr ai llygoden fawr (rat) oedd hi, neu jest llygoden arferol sydd wedi mynd yn fawr oherwydd ei bod yn bwyta fy nghompost i gyd. Doedd hi ddim yn hyll, a nes i'm sylwi bod ganddi drwyn main iawn. Ond roedd hi'n fawr. Unrhyw gynigion be ydi hi a be ddylwn i ei wneud efo hi?

Ro'n i wedi rhoi cnau allan i'r adar am mod i am gymryd rhan ym mhrosiect yr RSPB a chymryd awr i sbio drwy'r ffenest a nodi faint o wahanol rywogaethau o adar welwn i. Mi ges i lwyth o titws tomos wrth reswm, titws penddu a thitws mawr, ond hefyd dau Delor y Cnau a Chnocell y Coed (Cnocell Fraith Fwyaf). Mae hi (neu fo, dwi'n meddwl) yn dod yma yn eitha aml, ac o'r diwedd, mi lwyddais i gael llun - sydd ddim yn un drwg o feddwl nad oes gen i zoom mawr iawn.

O diar. Ro'n i fod i gadw blog garddio yn amlach na hyn, ond does gen i'm byd i'w ddeud am fy ngardd am mod i'm yn cael cyfle i fod ynddi o gwbl! Dwi'n mynd am dro sydyn o'i chwmpas hi weithiau efo Del (os nad oes gen i amser i fynd â hi i bi pi yn rhywle arall), ond dwi'm wedi gneud affliw o ddim iddi ers wythnosau. Mi wnes i blannu cwpwl o goed ar gyfer lliw da hydref nesa, ond ers hynny, dim byd. Mae'r lawnt yn fwsog i gyd ond does gen i'm asmer na mynedd i ddelio efo fo.

O do, mi wnes i dorri tipyn o goed wedi i Russell fy nghynghori i wneud hynny wedi iddo alw acw am y tro cynta, ond y broblem oedd - do'n i'm yn siwr pa rai oedd i fod i'w torri rwan a pha rai ro'n i fod i'w gadael tan y gwanwyn. O, na fyddai o'n byw yn nes - neu'n gallu dreifio! Dwi wir yn ystyried talu rhywun lleol i arddio i mi -achos does gen i'm amser! Mi fydd y cynhyrchwyr yn gwaredu, ond wir rwan, dyna'r sefyllfa - ac nid y fi ydi'r unig un naci? Mae bod â digon o amser i botsian yn yr ardd yn dipyn o luxury i lawer ohonon ni.

Ta waeth. A bod yn onest efo chi, dwi'n amau mod i'n hel rhyw hen annwyd neu'r ffliw ma sy'n mynd o gwmpas. Gobeithio ddim - sgen i'm amser i fod yn sal! Dwi newydd wneud diod poeth efo mel, lemon a rum i fi'n hun a dwi'n mynd i fynd i ngwely toc efo potel dwr poeth.

Dydi nghoeden i'm yn edrych yn rhy sbeshal chwaith.

Dwi'm yn gwybod ai gormod o ddwr neu ddim digon o ddwr sydd ar fai, ond mae ei changhennau hi'n dila iawn. Ond dydyn nhw'm wedi bod yn ddigon cry i ddal y trimings ers y dechrau! Hm. Bechod mai coeden fel hon ges i - mae'r lleil (y rhai drytach dwi'n arfer eu cael gan fy mrawd - methu cofio eu henwau rwan) gymaint smartiach. Braidd yn bathetig ydi hon a bod y onest, felly os fydda i'n mynd am un efo gwreiddiau eto - y math drud (wel, drytach) fydda i'n mynd amdani!

Mae'r lliwiau wedi bod yn fendigedig eleni, ac maen nhw'n para'n dda hefyd, hyd yn oed yma ym Meirion lle mae hi dipyn oerach nac ambell ran arall o Gymru. Mi gollodd fy acer i ei dail oes yn ôl, ond ym Mhlas Newydd ar lan y Fenai, roedd yr acers i gyd yn dal yn fôr o liw.

Roedden ni yno ar gyfer eitem am liwiau'r hydref - achos mi fyddwn ni'n darlledu yn ystod yr hydref flwyddyn nesa - S4C isio mwy, drapia!

Awen Haf oedd efo fi - dyma hi:

Hogan sy'n gwybod bob dim am arddio. Falle eich bod chi'n nabod ei gwyneb hi, achos mae hi'n gweithio yng nghanolfan arddio Frongoch, wrth ymyl Caernarfon. Rhywle na fum i yno erioed o'r blaen - ond mi ai eto. Ar ôl trafod pa goed a phlanhigion sy'n rhoi'r sioe orau yr adeg yma o'r flwyddyn, allwn i ddim peidio a phrynu rhai o'r dewis helaeth oedd yno. Does gen i'm syniad lle dwi'n mynd i'w rhoi nhw eto, ond eu prynu nhw wnes i. Dydyn nhw'm yn rhad chwaith ond o leia doedd dim rhaid i mi brynu acer am fod gen i un yn barod.  

Ydw i'n gallu deud wrthach chi be brynais i? Na, ddim ar hyn o bryd, achos mae hi'n dywyll tu allan ac yn tresio bwrw a does gen i'm mynedd mynd i sbio ar y labeli. Mi wnai fory. Mi ddysgais i'r enwau ar y pryd wrth reswm, ond mae mhen i fel colander lle mae enwau planhigion yn y cwestiwn - does gen i'm syniad mwnci rwan. Gormod o stwff yno, dyna be sy - a does na'm lle i enwau newydd. Dyna dwi'n drio'i ddeud wrthaf fi'n hun o leia.

Dwi newydd fod yn sbio ar y labeli:
Roedd na 2 label ar un o'r coed!
Felly mae o unai yn:
Enkianthus Perulatus - blodau gwynion yn y gwanwyn.
Neu Enkianthus campanulatus - dail hyfryd yn yr hydref a blodau hufen a choch fis mai. Mae'n rhaid mai hwnnw ydi o - gawn ni weld pan ddaw'r gwanwyn.
A Cotinus Grace 'smoke bush' ydi'r goeden arall - dail mawr cochbiws yn yr haf sy'n troi'n fflamgoch yn yr hydref. Blodau sy'n edrych fel 'fiery smoke' ym mis Gorffennaf.

Dwi newydd eu plannu nhw ym mhen pella'r ardd fel eu bod nhw'n gwneud wal o liw pan fyddan nhw wedi tyfu.Mi gawn nhw dipyn o haul yn fanna, felly croesi bysedd...

Rydan ni'n brysur yn ffilmio eitemau ar gyfer rhaglen y Nadolig rwan, a ges i fodd i fyw heddiw.

Daeth Sioned Rowlands, trefnydd blodau o Bodfari draw i nhy i, i ddangos i mi sut i greu addurniadau Nadolig allan o'r pethau sydd gen i yn yr ardd. Ac mi synnech chi be sy'n bosib! Dyma beth o'r stwff fuon ni'n ei hel o'r ardd - rhedyn sych, dail acer wedi crimpio, aeron, mwsog - bob math o bethe.

A dyma Sioned yn mynd ati i greu campweithiau wrth fwrdd y gegin:

Mi wnes i fwynhau pob eiliad - roedd o fel bod yn yr ysgol gynradd eto, yn chwarae efo glud a charbod a siswrn!

A dyma Robin o flaen rhai o addurniadau'r goeden nadolig 'eco' sydd gen i - yn barod!

A Meg a Robin o flaen y drws ffrynt:

A sbiwch pwy ddoth draw am dro efo llond basged o lysiau o'r patsh yn Rhosgadfan. Presant Dolig cynnar! Ac mae'n rhaid i mi ddeud, ges i rai o'r nionod a'r swej i swper - hyfryd...

 

 

Mi fyswn i wrth fy modd yn gallu tyfu pwmpen (pwmpenni?) ar gyfer flwyddyn nesa. Unrhyw un yn gwybod be ydi'r gyfrinach? Mi wnes i roi cynnig arni pan ro'n i'n byw yn Bethesda, ond rhyw bethau bach tila iawn oedden nhw. Hefyd, maen nhw mor rhad yn y siopau rwan, ydi o'n llai o drafferth jest eu prynu wedi tyfu?

Ac os am ddefnyddio hadau o bwmpen rydach chi wedi eu prynu, be ydi'r ffordd orau o'u trin a'u cadw? Dwi jest wedi cadw rhai i sychu ar y sil ffenest wrth y sinc ond does gen i'm syniad pryd fyddan nhw'n barod i'w plannu na pa adeg o'r flwyddyn y dylid eu plannu. A deud y gwir, dwi'n gwybod affliw o ddim am ddim am bwmpenni!

Ond dwi yn gwybod sut i'w cerfio...wel, efo help rhyw 'kit' brynais i yn yr UDA. Fi, Daniel a fy chwaer greodd y sgerbwd yma. Tydi o'n wych? Jest rhoi patrwm ar y bwmpen a dilyn hwnnw efo lli fechan, denau - a bingo. Y darnau du ydi'r cnawd sydd ar ôl gyda llaw - torri'r darnau eraill er mwyn i olau'r gannwyll ddos drwadd.  

Awydd rhoi cynnig ar wrach efo'r bwmpen nesa...

Unrhyw un â riset da ar gyfer tarten pwmpen gyda llaw? 

Dwi'n ôl o Arizona ers neithiwr, yn gleisiau a sgriffiadau i gyd, ond wedi mwynhau yn arw. Mi fydd y ddwy raglen i'w gweld rywbryd cyn Dolig, a gewch chi weld be fuon ni'n ei neud bryd hynny.
Dad-bacio a golchi dillad ac ati sy'n mynd â mryd i rwan, ond es i o gwmpas yr ardd bore ma.
O diar, mae 'na waith yna. Mae'r mieri wedi mynd yn wallgo a gwaith tocio a chwynnu mwya ofnadwy i'w wneud. Does gen i'm mynedd ar hyn o bryd wrth reswm, ac mi fydd y jet lag ma'n esgus am sbel fach.
Mi fydd raid i mi wneud rhywbeth ynglyn â'r coed dros y gaea, maen nhw wedi tyfu'n llawer rhy uchel ac yn dwyn y maeth i gyd, synnwn i damed. Ond meddwl mynd am eu 'plygu' yn hytrach na'u torri, gawn ni weld. Ai nô a man hw can, fel maen nhw'n ei ddeud.
Doedd na'm byd ond gwair yn tyfu ar y ranch yn Arizona; er fod y tywydd yn wych, roedd y ceiliogod rhedyn yn bwyta pob dim fydden nhw'n ei blannu'n yr ardd. Felly falle fod malwod yn haws eu trin wedi'r cwbl.
Gyda llaw, ges i neges gan Alwyn ap Huw, sydd yn gofyn y canlynol:
Os bydd cyfres newydd o Fyw yn yr Ardd, dwi eisiau ateb i gwestiwn sydd wedi fy nrysu ers talwm. Mewn sioeau, sut mae beirniaid yn gallu gwahaniaethu rhwng tatws o had a thatws sy' wedi eu tyfu o daten arall?
Unrhyw un yn gwybod yr ateb?

Dwi wedi llwyddo i dorri'r gwair o'r diwedd. Gan fod y bali peth wedi bod yn wlyb bron rownd rîl ers dechrau'r haf,  roedd hi wedi mynd fel jyngl acw. A phan fyddai hi'n braf, ro'n i wastad yn gorfod bod yn rhywle arall. Cyfraith Murphy. A phan fyddwn i'n penderfynu - 'Reit, mae'n weddol sych rwan, awê...' mi fyddwn i'n mynd hanner ffordd ac wedyn mi fyddai'r cymylau'n dod eto a thywallt galwyni o law dros fy lawnt druan i eto.

Fel hyn fu'r peiriant am ddyddiau wythnos dwytha:

Ac ro'n i wedi rhedeg allan o betrol beth bynnag. Wel, y peiriant. Ond, mae'n rhoi pleser mawr i mi fedru deud mod i wedi llwyddo i'w ail gychwyn a thorri'r bali cwbl echdoe. Yr unig broblem ydi nad oedd o'n sych iawn wedi'r cwbl ac mae'r gwair yn glympiau bler dros y lle - ac yn cael eu cario i mewn i'r ty gen i a Del a phwy bynnag sy'n galw. Mae isio gras.

Ond o leia fe ddylai fod yn iawn dros y gaea rwan. Neu un tro bach arall arni ganol Hydref falle. Ond fydda i ddim yma am 12 diwrnod rwan. Dwi'n mynd i Arizona ben bore Llun i wneud rhaglen arall ar gyfer S4C - rhywbeth am 7 o 'wynebau cyfarwydd S4C' yn dysgu - neu'n trio dysgu bod yn gowbois efo'r cowbois.  Ydw, dwi'n gorfod mynd ar gefn ceffyl a thrio trin lasso - neu lassoo? Anodd gwybod sut i sillafu hynna. Un 'o' sy'n edrych galla, ia ddim?

Ta waeth, mi fyddai'n blogio eto ar ôl dod yn ôl. Ac mae'n siwr y byddwch chi wedi cael heatwave ac y bydd pob dim wed sychu'n grimp! Gawn ni weld faint o dwmffat ydi Murphy... 

Do, mae'r rhaglen ola wedi bod am eleni ond mi fyddwn ni'n ôl flwyddyn nesa. Yn y cyfamser, mi fyddwn ni gyd yn dal ati i ffilmio - a garddio.
Diolch i bawb sydd wedi fy llongyfarch am fy llwyddiant yn Sioe Rhydymain!


Ac mae Daniel yn diolch hefyd. Roedd o'n dda, doedd?
Gyda llaw, mae pobl wedi holi pam mod i'n rhedeg o gwmpas y neuadd fel iâr ar y dechrau. Wel, am fod gen i gymaint o bethau i'w gosod ar blatiau, nid dim ond y llysiau a'r blodau! Doedd na'm amser i ddangos pob dim ar y rhaglen, ond os dach chi isio fy risêt am gacen afal, mae croeso i chi gysylltu. Ddois i'n ail...a fy afalau i o'r ardd ddefnyddiais i hefyd. Ew, mae hi'n gacen dda, wir yr. Ac ro'n i'n eitha siwr y byddwn i'n cael rhywbeth efo fy mins peis - dwi wedi eu perffeithio nhw dros y blynyddoedd. Dwi'n digwydd meddwl mod i'n haeddu gwell na thrydydd, ond dyna fo, ches i'm blasu'r rhai ddaeth yn gynta ac ail, naddo?
Felly dyna pam ro'n i'n rhedeg o gwmpas fel peth gwirion, iawn?
Mi nath rhywun ofyn gawn nhw brynu fy siampên i hefyd. Wnes i ddim - wel, roedd ei hanner hi wedi mynd, doedd? Ac roedd 'na werth sentimental iddi hefyd. Mi nath Daniel a finna ei gorffen hi nes ymlaen - ond peidiwch a deud wrth ei fam o...

O ia, ac mi fyddwn ni'n dal i flogio dros y gaea, felly daliwch ati i ddarllen ac ymuno ac ychwanegu eich lluniau chitha - a rhoi unrhyw dips y gwyddoch chi amdanyn nhw - plis!